Vurmalı çalgılar
Kaşık
Kaşık: İki tahta kaşığın parmaklar arasında birbirine vurulmasıyla ritim tutulan halk çalgısıdır. Anadolu'nun, özellikle Konya, Silifke ve Ege yörelerinin oyun havalarında kullanılan halk çalgısıdır.
Kısaca
- Ailesi: Vurmalı, birbirine vurularak çalınan tahta kaşıklar
- Gövde ve malzeme: Türkiye'de çoğunlukla şimşir ağacından oyulur
- Çalınışı: Her elde iki kaşık sırt sırta tutulur; biri yüzük ve orta parmak arasında, öbürü başparmak altında
- Tutuş biçimleri: Yöreye göre zil gibi, işaret parmağının iki yanında ya da maşa gibi tutulur
- Bölgeler: Konya, Silifke, Balıkesir ve Ege; Eskişehir kadın oyunlarında ayrı bir tutuş
- Kullanıldığı müzikler: Oyun havaları ve halk oyunları; oyuncular dans ederken çalar
- Akraba çalgılar: Rus lojki; Bulgar ve Amerikan halk müziğinde de kaşık çalınır
Sesini dinle
Tarihçe
Anadolu'nun, özellikle Konya, Silifke ve Ege yörelerinin oyun havalarında kullanılan halk çalgısıdır.
Yapısı
Çoğunlukla şimşir ağacından oyulmuş tahta kaşıklardır; her ele iki kaşık alınır ve sırtları birbirine gelecek biçimde tutulur.
Nasıl çalınır
Oyuncular dans ederken kaşıkları birbirine vurarak ritim tutar; Silifke ve Konya oyunları kaşıkla oynanır.
Makam müziğindeki yeri
Ezgi değil ritim çalgısıdır; oyun havalarının usullerini tutar.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Kaşık hakkında sık sorulan sorular
Kaşık nasıl bir çalgıdır?
Kaşık, şimşir ya da dut gibi sert ağaçlardan yapılan tahta kaşıkların iki elde çift çift tutulup birbirine vurulmasıyla ritim tutulan bir halk çalgısıdır. Aynı zamanda oyuncuların elindeki bir oyun aracıdır: oyuncular dans ederken kaşıklarla usulü çalar. Ezgi çalmaz, ritmi taşır.
Kaşık hangi oyunlarda kullanılır?
Özellikle Konya ve Silifke yörelerinin oyunları kaşıkla oynanır; Silifke'nin "kaşık havaları" bu geleneğin tanınmış örnekleridir. Ege ve İç Anadolu'nun bazı oyunlarında da kaşık kullanılır. Oyuncular kaşıklarla oynadıkları için topluluk, müzikle danstan oluşan tek bir bütün hâline gelir.
Kaşık çalmak zor mu?
Temel vuruş kısa sürede öğrenilir; kaşıkları sırt sırta tutup birbirine vurmak yeterlidir. Zorluk, dans ederken hızlı ve düzenli bir ritmi sürdürmek ve iki eldeki kaşıkları farklı vuruşlarla birbirine uydurmaktır. Genellikle oyun figürleriyle birlikte, ezgiyi dinleyerek öğrenilir.
Kaşığın sesini nerede dinleyebilirim?
Bu sayfadaki "Sesini dinle" bölümünde gerçek kaşık vuruşlarından alınmış ses örnekleri var. Usulleri farklı vurmalılarla dinlemek istersen Araçlar'daki usul metronomunda darbuka, bendir, tef, davul ya da kudüm seçebilirsin. Bu çalgıların düm ve tek kalıplarını dinledikten sonra aynı usulü kaşıkla çalmayı denemek iyi bir alıştırmadır.