Üflemeli çalgılar
Sipsi
Sipsi: Kamıştan yapılan, küçük ve tiz sesli üflemeli halk çalgısıdır. Ege ve Teke yöresinin küçük tek dilli üflemeli çalgısıdır; zeybek ve teke havalarında çalınır.
Kısaca
- Ailesi: Üflemeli, tek dilli kamışlı
- Gövde ve malzeme: İnce kamıştan, yaklaşık 15–25 cm; çoğunlukla iki parçalı yapılır
- Delikler: Önde beş, arkada bir olmak üzere altı delik; delikler Hüseynî dizisine göre açılır
- Akort ya da ses alanı: Yaklaşık bir buçuk oktav; sesi tiz ve parlak
- Bölgeler: Teke yöresi; Fethiye'den Denizli'ye, Burdur, Isparta ve Altınyayla dolayları
- Kullanıldığı müzikler: Zeybekler, gurbet havaları ve Teke yöresinin oyun havaları
- Birlikte çalındığı çalgılar: Çoğunlukla cura, bağlama ve kabak kemane ile birlikte çalınır
Sesini dinle
Tarihçe
Ege ve Teke yöresinin küçük tek dilli üflemeli çalgısıdır; zeybek ve teke havalarında çalınır.
Yapısı
Kamıştan yapılan kısa bir borudur; önde beş, arkada bir delik bulunur. Üst ucuna yine kamıştan tek dilli bir kamış (dil) açılır.
Nasıl çalınır
Dudaklar arasına alınıp üflenir; usta çalıcılar kesintisiz nefesle çalar. Sesi tiz ve parlaktır.
Makam müziğindeki yeri
Halk müziği ayaklarıyla çalınır; ağız ve parmakla koma aralıkları ayarlanabilir.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Sipsi hakkında sık sorulan sorular
Sipsi nedir, zurnadan farkı ne?
Sipsi, kamıştan ya da kemikten yapılan kısa bir borunun üst ucunda tek dilli bir kamışla çalınan küçük bir halk çalgısıdır. Zurna çift dilli kamışla çalınır, gövdesi konik ve çok daha büyüktür; sesi çok daha yüksektir. Sipsinin sesi tiz, parlak ve oynaktır. Anadolu'da zurnanın kamışına da "sipsi" dendiği için iki ad karıştırılabilir.
Sipsi hangi yörelerde çalınır?
Başta Ege ve Teke yöresi olmak üzere Batı Anadolu'da, zeybek ve teke havalarında yaygındır. Çoban müziğinde ve düğünlerde de çalınır; iki borunun yan yana bağlandığı çifte türleri de bilinir. Tiz sesi, davul ya da darbukayla birlikte oyun havalarında kolayca duyulur.
Sipsi öğrenmek zor mu?
Küçük ve hafif olduğu için ilk sesleri çıkarmak görece kolaydır. Asıl zorluk, dil basıncını ve nefesi ayarlayarak perdeleri temiz vermek ve usta çalıcılar gibi kesintisiz nefesle çalmaktır. Dili kamıştan kendin açmak ve ayarlamak da sipsiciliğin parçasıdır; bu yüzden bir ustadan öğrenmek büyük kolaylık sağlar.
Sipsiyle makam dizileri çalınabilir mi?
Delikleri sabit olsa da ağız ve parmak teknikleriyle perdeler bir miktar yükseltilip alçaltılabilir; bu sayede halk müziği ayaklarının koma içeren sesleri yaklaşık olarak verilir. Ses alanı dar olduğu için geniş dizili makam ezgilerinden çok, kısa ve oynak halk ezgilerine uygundur.