Yaylı çalgılar
Kontrbas
Kontrbas: Yaylı çalgıların en büyüğü ve en pes seslisidir; ayakta ya da yüksek bir tabureye oturarak dik tutulur. Batı müziğinden gelen kontrbas, 20. yüzyılda Türk musikisinin fasıl ve radyo topluluklarına, ayrıca şehir ve eğlence müziğine girerek topluluğun en pes sesini üstlendi.
Kısaca
- Ailesi: Telli, yaylı; yaylıların en büyüğü ve en pes seslisi
- Kökeni: Avrupa; viyol ailesinin büyük üyesi violone'den geldiği kabul edilir
- Gövde ve malzeme: Boyu yaklaşık 180 cm; ladin göğüs, akçaağaç sırt, eğimli omuzlar
- Teller: Çoğunlukla 4 tel, dörtlü akort Mi–La–Re–Sol; 5 telli olanları da var
- Akort ya da ses alanı: Yazıldığından bir oktav pes duyulur
- Çalınışı: Ayakta ya da taburede dik tutulur; yayla ya da parmakla çekerek çalınır
- Kullanıldığı müzikler: Orkestra, caz, eğlence müziği; Türk müziğinde fasıl ve radyo toplulukları
Sesini dinle
Tarihçe
Batı müziğinden gelen kontrbas, 20. yüzyılda Türk musikisinin fasıl ve radyo topluluklarına, ayrıca şehir ve eğlence müziğine girerek topluluğun en pes sesini üstlendi.
Yapısı
Eğimli omuzlu çok büyük bir ağaç gövde, iki f biçimli ses deliği, perdesiz uzun klavye, metal burgu düzeni ve gövdeyi yere dayayan bir alt çubuktan oluşur. Genellikle dört teli vardır ve dörtlü aralıklarla akort edilir.
Nasıl çalınır
Ayakta ya da taburede oturarak dik tutulur; yayla çalınabildiği gibi telleri parmakla çekilerek (pizzicato) de çalınır. Türk müziği topluluklarında sıklıkla parmakla çalınır.
Makam müziğindeki yeri
Perdesiz olduğu için komaları basabilse de toplulukta genellikle karar ve güçlü gibi temel perdeleri ve usulün vurgularını pes bölgeden destekler; topluluğa derinlik katar.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Kontrbas hakkında sık sorulan sorular
Kontrbas ile viyolonsel arasındaki fark nedir?
Kontrbas yaylı ailesinin en büyüğüdür; ayakta ya da yüksek bir taburede çalınır, telleri dörtlü aralıklarla (Mi, La, Re, Sol) akort edilir ve yazıldığından bir oktav pes ses verir. Viyolonsel daha küçüktür, oturarak çalınır ve beşli aralıklarla akort edilir. Viyolonsel ezgiyi çalmaya elverişliyken kontrbas toplulukta en pes temeli oluşturur.
Kontrbasta komalar basılabilir mi?
Evet, klavyesi perdesiz olduğu için makamların koma içeren perdeleri basılabilir. Ancak toplulukta kontrbasın görevi çoğunlukla karar, güçlü gibi temel perdeleri ve usulün vurgularını pesten vermektir; bu yüzden ince koma farkları pes bölgede daha az duyulur. Yine de iyi bir çalıcı, çaldığı perdeyi makama uygun basarak topluluğun akordunu destekler.
Kontrbas öğrenmek zor mu?
Büyük gövdesi ve kalın telleri nedeniyle fiziksel güç ve geniş parmak açıklığı ister; ilk haftalarda parmak uçlarının alışması gerekir. Buna karşılık temel eşlik kalıplarını öğrenmek görece hızlıdır. Türk müziği topluluklarında çoğunlukla parmakla (pizzicato) çalındığı için usul kalıplarını iyi bilmek, yay tekniği kadar önemlidir.
Kontrbası bu sitede çalabilir miyim?
Evet. "Tarayıcıda çal" düğmesi sanal kontrbası açar; sesler University of Iowa'nın serbest kullanımlı çalgı kayıtlarındaki kontrbas notalarıdır. Seçtiğin makamın perdeleri koma değerleriyle çalar; çok pes sesler telefon hoparlöründe zayıf duyulabileceği için kulaklıkla dinlemek daha iyi sonuç verir.