Yaylı çalgılar
Viyola
Viyola: Kemandan biraz büyük ve daha pes sesli, dört telli yaylı çalgıdır; keman gibi omuzda tutularak çalınır. Batı müziğinin keman ailesinden gelen viyola, 20. yüzyılda Türk musikisinin bazı fasıl ve radyo topluluklarında kemanla viyolonsel arasındaki orta sesleri doldurmak için kullanıldı. Makam müziğinde kemana göre çok daha az yaygın kalmıştır.
Kısaca
- Ailesi: Telli, yaylı (keman ailesinin orta sesi)
- Kökeni: Kuzey İtalya, 16. yüzyıl; kemanla birlikte gelişti
- Gövde ve malzeme: Kemandan büyük; gövde boyu yaklaşık 38–46 cm
- Teller: 4 tel; Do–Sol–Re–La, kemandan bir beşli pes
- Perdeler: Perdesiz; koma aralıkları parmak yeriyle basılır
- Çalınışı: Keman gibi çene ile omuz arasında tutulur, yayla çalınır
- Nota yazımı: Çoğunlukla alto (Do) anahtarıyla yazılır
Sesini dinle
Tarihçe
Batı müziğinin keman ailesinden gelen viyola, 20. yüzyılda Türk musikisinin bazı fasıl ve radyo topluluklarında kemanla viyolonsel arasındaki orta sesleri doldurmak için kullanıldı. Makam müziğinde kemana göre çok daha az yaygın kalmıştır.
Yapısı
Kemanla aynı yapıdadır: kemerli ağaç gövde, iki f biçimli ses deliği, perdesiz klavye, burgu kutusu ve kıvrık baş. Gövdesi biraz daha büyüktür; dört teli kemandan bir beşli pes akort edilir.
Nasıl çalınır
Keman gibi çene ile omuz arasında tutulur ve yayla çalınır; sol elin parmakları teli doğrudan klavyeye basar.
Makam müziğindeki yeri
Perdesiz olduğu için makamların koma aralıklarını basabilir. Makam müziğinde daha çok topluluk çalgısıdır; melodiyi kemandan daha pes ve sıcak bir tınıyla izleyerek topluluğun ses genişliğini doldurur.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Viyola hakkında sık sorulan sorular
Viyola ile keman arasındaki fark nedir?
Viyola kemandan biraz büyüktür ve telleri bir beşli pes (Do, Sol, Re, La) akort edilir; sesi daha koyu, sıcak ve buğuludur. Notası da çoğunlukla sol anahtarı yerine alto (do) anahtarıyla yazılır, çünkü ses alanı kemanla viyolonselin arasına düşer. Tutuş ve yay tekniği kemana çok benzer, bu yüzden keman bilen biri viyolaya kolayca geçebilir.
Viyola makam müziğinde neden az kullanılır?
Makam müziğinin geleneksel toplulukları ezgiyi tek sesli ve birçok çalgının birlikte çalmasıyla verir; bu yapıda kemanın parlak sesi ve ney, kanun, tanbur gibi çalgılar ezgiyi taşımaya yeter. Viyola çoğunlukla büyük radyo topluluklarında ve orkestralarda orta sesleri doldurmak için kullanıldı. Solo bir makam çalgısı olarak yerleşik bir geleneği oluşmadı.
Viyola öğrenmek zor mu?
Temel teknik kemanla aynıdır: duruş, yay tutuşu ve perdesiz klavyede doğru sesi bulma. Gövde ve tel aralıkları daha büyük olduğu için parmak açıklığı ve yay basıncı biraz daha fazla güç ister. Çoğu çalıcı önce kemanla başlayıp sonra viyolaya geçer; alto anahtarını okumayı öğrenmek ise birkaç haftalık bir alışkanlık meselesidir.
Viyolayı bu sitede çalabilir miyim?
Evet. "Tarayıcıda çal" düğmesi sanal viyolayı açar; sesler University of Iowa'nın serbest kullanımlı çalgı kayıtlarındaki viyola notalarıdır. Seçtiğin makamın perdeleri koma değerleriyle çalar; aynı makamı sanal keman ve sanal viyolonselde çalarak üç çalgının ses rengini karşılaştırabilirsin.