Yaylı çalgılar
Viyolonsel
Dizler arasında tutulup ucundaki çubukla yere dayanan, dört telli, pes sesli büyük yaylı çalgıdır; kısaca çello da denir.
Kısaca
- Ailesi: Telli, yaylı (keman ailesinin pes sesi)
- Kökeni: Kuzey İtalya, 16. yüzyıl
- Gövde ve malzeme: Ladin göğüs, akçaağaç sırt; gövde yaklaşık 75 cm, altta yere dayanan çubuk
- Teller: 4 tel; Do–Sol–Re–La, viyoladan bir oktav pes
- Perdeler: Perdesiz; koma aralıkları parmak yeriyle basılır
- Çalınışı: Oturarak dizler arasında tutulur; yayla ya da parmakla (pizzicato) çalınır
- Türk müziğinde: 20. yüzyıl başında topluluklara girdi; Mesud Cemil önemli icracısıdır[1, 2]
Sesini dinle
Tarihçe
Batı müziğinden gelen viyolonsel, 20. yüzyılın başlarında Türk musikisi topluluklarına girdi. Tanbûrî Cemil Bey'in oğlu Mesud Cemil onu makam müziğinde ustalıkla çalarak çalgının bu alanda benimsenmesine katkı sağladı.
Yapısı
Kemanın büyük ve pes sesli akrabasıdır: kemerli ağaç gövde, iki f biçimli ses deliği, perdesiz uzun klavye, burgu kutusu ve gövdeyi yere dayayan bir alt çubuktan oluşur. Dört teli kemandan bir oktav ve bir beşli pes akort edilir.
Nasıl çalınır
Oturarak dizler arasında tutulur ve yayla çalınır; sol elin parmakları teli doğrudan klavyeye basar. Telleri parmakla çekerek (pizzicato) çalmak da yaygındır.
Makam müziğindeki yeri
Perdesiz olduğu için makamların koma aralıklarını basabilir. Toplulukta pes bölgeyi doldurur ve melodiyi bir oktav aşağıdan izler; taksimlerde de derin sesiyle dinlenir.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Viyolonsel hakkında sık sorulan sorular
Viyolonsel ile kontrbas arasındaki fark nedir?
Viyolonsel oturarak dizler arasında tutulur ve telleri beşli aralıklarla (Do, Sol, Re, La) akort edilir; ses alanı geniştir ve ezgi çalmaya çok elverişlidir. Kontrbas daha büyüktür, ayakta ya da yüksek taburede çalınır, telleri dörtlü aralıklarla akort edilir ve bir oktav daha pes ses verir. Toplulukta viyolonsel ezgiyi pesten izlerken kontrbas daha çok temel sesleri ve usulü destekler.
Türk müziğinde viyolonsel nasıl kullanılır?
Fasıl ve radyo topluluklarında melodiyi çoğunlukla bir oktav aşağıdan izler ve topluluğun pes bölgesini doldurur. Perdesiz olduğu için makamların komalarını basabilir; bu sayede taksim ve solo eser icrasına da uygundur. Mesud Cemil'in çalışından sonra birçok icracı viyolonseli makam müziğinde solo çalgı olarak da kullandı.
Viyolonsel öğrenmek zor mu?
Başlangıçta temiz ses çıkarmak kemandan biraz daha kolay sayılır, çünkü çalgı yere dayanır ve oturarak rahat bir duruşla çalınır. Uzun klavyede doğru yeri bulmak ve pozisyon değiştirmek ise zamanla gelişir. Notası çoğunlukla fa anahtarıyla yazılır. Temel teknik genellikle Batı metotlarıyla, makam tavrı ise peşrev ve saz semâîleriyle kazanılır.
Viyolonseli bu sitede çalabilir miyim?
Evet. "Tarayıcıda çal" düğmesi sanal viyolonseli açar; sesler University of Iowa'nın serbest kullanımlı çalgı kayıtlarındaki viyolonsel notalarıdır. Seçtiğin makamın perdeleri koma değerleriyle çalar; pes sesi sayesinde bir makamın karar ve güçlü perdelerini derin bir tınıyla dinleyebilirsin.